Antieke kaart van Flandria/ Vlaanderen 1579

Abraham Ortelius

Paper
38 ⨯ 50 cm
€ 1.350

Inter-Antiquariaat Mefferdt & De Jonge

• About the artwork
  Flandria, kopergravure uitgegeven in 1579 door Abraham Ortelius te Antwerpen. In de tijd met de hand gekleurd. Verso: Latijnse tekst. Afm. 38,7 x 50,3 cm. Dit was de tweede van drie platen van Vlaanderen vervaardigd door Ortelius voor zijn monumentale Theatrum Orbis Terrarum, de eerste 'moderne' wereldatlas. Deze rijk versierde kaart is vervaardigd naar een kaart uit 1540 van Gerard Mercator. In de Noordzee zien we een tweetal schepen in een vuurgevecht en ook een zeemonster verbeeldt het immer loerende gevaar. De kompasrichtingen zijn weergegeven in de hoeken van de prent en een allegorische vrouwenfiguur toont in haar ene hand graan, in de andere het wapen van Vlaanderen. In Ortelius' tijd bestaan er nog geen atlassen zoals wij die kennen. Wel losse kaarten voor zeelui en samengestelde atlassen die op bestelling worden gemaakt. Meestal bestaan die uit kaarten van verschillend formaat en ook de schaal varieert. Ortelius krijgt waarschijnlijk van cartograaf Gerard Mercator de suggestie om de geografische kennis en kaarten van de hele wereld uit allerlei bronnen te verzamelen en te verspreiden onder een brede groep mensen. Zo ontstaat het idee van een 'moderne' atlas: een verzameling kaarten gebundeld in een boek, van gelijk formaat en op dezelfde schaal, die speciaal voor de uitgave (opnieuw) in koper gegraveerd worden. Het boek wordt door de uitgever in meerdere exemplaren op de markt gebracht, ook dat is nieuw. De productie van de atlas is een flinke onderneming. Ortelius zoekt voor de eerste druk het beste materiaal bij elkaar dat hij kent. Hij tekent alle 53 kaarten zelf over op standaardformaat en zet er beschrijvingen bij van landen en plaatsen. Ten slotte zet hij er een bronvermelding bij naar de originele kaart, wat in de zestiende eeuw nogal ongebruikelijk is. Iedere kaartenmaker gebruikt wel koperplaten van voorgangers, maar zet daar zelden de bron bij. Als de kaarten zijn getekend, laat Ortelius ze in een koperen plaat graveren door Frans Hogenberg en zijn assistenten Ambrosius en Ferdinand Aertsen. Gillis Coppens van Diets doet het drukwerk. De atlas krijgt de naam Theatrum orbis terrarum ofwel Theater van de wereld. De eerste editie verschijnt in 1570 in het Latijn. In 1571 verschijnt de eerste Nederlandse editie. Opvallend is dat de teksten niet rechtstreeks uit het Latijn zijn vertaald, maar speciaal zijn gemaakt voor een algemeen, niet wetenschappelijk publiek. Zo schrijft Ortelius dat Den Haag het beste dorp van Europa is, en dat de inwoners geen muren willen, omdat ze liever in het beste dorp wonen dan in een stad als zoveel andere steden. De atlas van Ortelius is meteen een groot succes. Hoewel zo'n atlas voor een koper een hele investering is, zeker met ingekleurde kaarten, zijn er genoeg rijke burgers die hun kennis van de wereld willen vergroten. De eerste editie is dan ook snel uitverkocht. Ortelius besluit om nieuwe edities te maken, met meer kaarten. Ook verschijnen vertalingen in het Duits, Frans, Spaans en later in het Engels en het Italiaans. Die latere edities worden vanaf 1579 gemaakt door de beroemde Antwerpse drukker Christoffel Plantijn. Literatuur: Marcel van den Broecke (2011), "Ortelius Atlas Maps - An illustrated Guide", nr. Ort76 Prijs: Euro 1.350,-
• About the artist

  Abraham Ortelius (1527–1598) was a Flemish cartographer and geographer who is widely regarded as the creator of the first modern atlas and one of the most influential mapmakers in history. His groundbreaking publication, Theatrum Orbis Terrarum (Theatre of the World), marked a turning point in the way geographical knowledge was collected, standardised and presented.

  First published in 1570, Theatrum Orbis Terrarum was revolutionary in both concept and execution. Unlike earlier collections of maps, Ortelius’s atlas offered a coherent and systematic overview of the known world, with maps of uniform size, style and quality, accompanied by scholarly commentary. This approach transformed cartography from a fragmented craft into a structured scientific and cultural discipline, making global geography accessible to scholars, merchants and statesmen alike.

  Ortelius lived and worked during the Golden Age of Netherlandish cartography, a period in which advances in exploration, printing and trade reshaped Europe’s understanding of the world. Alongside Gerardus Mercator, Ortelius is considered a founding father of the Netherlandish school of cartography. While Mercator revolutionised map projection, Ortelius excelled in synthesis—bringing together the best available geographical knowledge into a single, authoritative work.

  Beyond his technical achievements, Ortelius was a humanist thinker with a deep interest in history, classical antiquity and cultural exchange. He maintained an extensive international network of scholars, explorers and mapmakers, carefully crediting sources—an unusual and progressive practice for his time. This scholarly integrity contributed significantly to the credibility and enduring influence of his work.

  Abraham Ortelius’s legacy lies not only in his maps, but in his vision of the world as an interconnected whole. His atlas shaped European worldviews for generations and laid the foundations for modern cartography, securing his place as one of the great intellectual figures of the Renaissance.

Are you interested in buying this artwork?