Antieke kaart van Flandria/ Vlaanderen 1579

Abraham Ortelius

Papier
38 ⨯ 50 cm
€ 1.350

Inter-Antiquariaat Mefferdt & De Jonge

• Sur l'oeuvre d'art
  Flandria, kopergravure uitgegeven in 1579 door Abraham Ortelius te Antwerpen. In de tijd met de hand gekleurd. Verso: Latijnse tekst. Afm. 38,7 x 50,3 cm. Dit was de tweede van drie platen van Vlaanderen vervaardigd door Ortelius voor zijn monumentale Theatrum Orbis Terrarum, de eerste 'moderne' wereldatlas. Deze rijk versierde kaart is vervaardigd naar een kaart uit 1540 van Gerard Mercator. In de Noordzee zien we een tweetal schepen in een vuurgevecht en ook een zeemonster verbeeldt het immer loerende gevaar. De kompasrichtingen zijn weergegeven in de hoeken van de prent en een allegorische vrouwenfiguur toont in haar ene hand graan, in de andere het wapen van Vlaanderen. In Ortelius' tijd bestaan er nog geen atlassen zoals wij die kennen. Wel losse kaarten voor zeelui en samengestelde atlassen die op bestelling worden gemaakt. Meestal bestaan die uit kaarten van verschillend formaat en ook de schaal varieert. Ortelius krijgt waarschijnlijk van cartograaf Gerard Mercator de suggestie om de geografische kennis en kaarten van de hele wereld uit allerlei bronnen te verzamelen en te verspreiden onder een brede groep mensen. Zo ontstaat het idee van een 'moderne' atlas: een verzameling kaarten gebundeld in een boek, van gelijk formaat en op dezelfde schaal, die speciaal voor de uitgave (opnieuw) in koper gegraveerd worden. Het boek wordt door de uitgever in meerdere exemplaren op de markt gebracht, ook dat is nieuw. De productie van de atlas is een flinke onderneming. Ortelius zoekt voor de eerste druk het beste materiaal bij elkaar dat hij kent. Hij tekent alle 53 kaarten zelf over op standaardformaat en zet er beschrijvingen bij van landen en plaatsen. Ten slotte zet hij er een bronvermelding bij naar de originele kaart, wat in de zestiende eeuw nogal ongebruikelijk is. Iedere kaartenmaker gebruikt wel koperplaten van voorgangers, maar zet daar zelden de bron bij. Als de kaarten zijn getekend, laat Ortelius ze in een koperen plaat graveren door Frans Hogenberg en zijn assistenten Ambrosius en Ferdinand Aertsen. Gillis Coppens van Diets doet het drukwerk. De atlas krijgt de naam Theatrum orbis terrarum ofwel Theater van de wereld. De eerste editie verschijnt in 1570 in het Latijn. In 1571 verschijnt de eerste Nederlandse editie. Opvallend is dat de teksten niet rechtstreeks uit het Latijn zijn vertaald, maar speciaal zijn gemaakt voor een algemeen, niet wetenschappelijk publiek. Zo schrijft Ortelius dat Den Haag het beste dorp van Europa is, en dat de inwoners geen muren willen, omdat ze liever in het beste dorp wonen dan in een stad als zoveel andere steden. De atlas van Ortelius is meteen een groot succes. Hoewel zo'n atlas voor een koper een hele investering is, zeker met ingekleurde kaarten, zijn er genoeg rijke burgers die hun kennis van de wereld willen vergroten. De eerste editie is dan ook snel uitverkocht. Ortelius besluit om nieuwe edities te maken, met meer kaarten. Ook verschijnen vertalingen in het Duits, Frans, Spaans en later in het Engels en het Italiaans. Die latere edities worden vanaf 1579 gemaakt door de beroemde Antwerpse drukker Christoffel Plantijn. Literatuur: Marcel van den Broecke (2011), "Ortelius Atlas Maps - An illustrated Guide", nr. Ort76 Prijs: Euro 1.350,-
• Sur l'artiste

  Abraham Ortelius (1527-1598) était un cartographe et géographe flamand, considéré comme le créateur du premier atlas moderne et l'un des cartographes les plus influents de l'histoire. Son ouvrage novateur, le Theatrum Orbis Terrarum (Théâtre du Monde), a marqué un tournant dans la manière dont les connaissances géographiques étaient collectées, standardisées et présentées.

  Publié pour la première fois en 1570, le Theatrum Orbis Terrarum était révolutionnaire tant par son concept que par sa réalisation. Contrairement aux recueils de cartes antérieurs, l'atlas d'Ortelius offrait une vue d'ensemble cohérente et systématique du monde connu, avec des cartes de taille, de style et de qualité uniformes, accompagnées de commentaires érudits. Cette approche a transformé la cartographie, d'un art fragmenté, en une discipline scientifique et culturelle structurée, rendant la géographie mondiale accessible aux érudits, aux marchands et aux hommes d'État.

  Ortelius a vécu et travaillé pendant l'âge d'or de la cartographie néerlandaise, une période où les progrès de l'exploration, de l'imprimerie et du commerce ont profondément modifié la compréhension du monde en Europe. Avec Gerardus Mercator, Ortelius est considéré comme l'un des pères fondateurs de l'école néerlandaise de cartographie. Si Mercator a révolutionné la projection cartographique, Ortelius a excellé dans la synthèse, rassemblant les meilleures connaissances géographiques disponibles en une œuvre unique et faisant autorité.

  Au-delà de ses réalisations techniques, Ortelius était un humaniste passionné d'histoire, d'Antiquité classique et d'échanges culturels. Il entretenait un vaste réseau international d'érudits, d'explorateurs et de cartographes, citant scrupuleusement ses sources – une pratique inhabituelle et novatrice pour son époque. Cette rigueur scientifique a largement contribué à la crédibilité et à l'influence durable de son œuvre.

  L'héritage d'Abraham Ortelius réside non seulement dans ses cartes, mais aussi dans sa vision du monde comme un tout interconnecté. Son atlas a façonné la vision du monde européenne pendant des générations et a jeté les bases de la cartographie moderne, assurant à Ortelius une place parmi les grandes figures intellectuelles de la Renaissance.

Êtes-vous intéressé par l'achat de cette oeuvre?