Eugène Samuel Grasset (25 mei 1845 – 23 oktober 1917) was een Zwitsers decoratief kunstenaar die in Parijs uitgroeide tot een van de vroege pioniers van de Art Nouveau. Tijdens de Belle Époque werkte hij in een indrukwekkend breed spectrum van disciplines: van meubel- en interieurontwerp tot textiel, keramiek, sieraden en vooral grafische vormgeving. Zijn oeuvre werd bepalend voor de elegante, ritmische ornamentiek en natuurmotieven die zo kenmerkend zouden worden voor de nieuwe stijl.
Grasset werd geboren in Lausanne en groeide op in een ambachtelijke omgeving: zijn vader was meubelmaker en beeldhouwer en leerde hem al vroeg werken met beitel en guts. Hij volgde tekenonderwijs bij François-Louis David Bocion en vertrok in 1861 naar Zürich om architectuur te studeren. Reizen vormden hem eveneens; een bezoek aan Egypte liet sporen na in latere ontwerpen, net als zijn fascinatie voor Japanse kunst, waarvan de vlakverdeling en gestileerde lijnvoering in zijn werk doorklinken.
Tussen 1869 en 1870 werkte Grasset in Lausanne als theaterdecorateur en beeldhouwer. In deze periode ontmoette hij Eugène Viollet-le-Duc, de invloedrijke denker die pleitte voor een hechte samenhang tussen vorm, functie en materiaal en die een herwaardering van de middeleeuwen stimuleerde. Dat gedachtegoed nestelde zich diep in Grassets aanpak en werd een ruggengraat van zijn ontwerppraktijk. In 1871 verhuisde hij naar Parijs, waar hij zich ontwikkelde tot een allround ontwerper. Hij ontwierp onder meer meubels, behang, stoffen en tapijten, en maakte keramiek en juwelen. Ook leverde hij architectonische houtdetails die in gebouwen werden geïntegreerd. Zijn verfijnde decoratieve objecten, soms vervaardigd uit ivoor, goud en andere kostbare materialen in ongebruikelijke combinaties, gelden als hoekstenen in de beeldtaal van Art Nouveau.
Vanaf 1877 richtte hij zich nadrukkelijker op grafisch ontwerp, met commerciële opdrachten zoals ansichtkaarten en later postzegels voor Frankrijk en Zwitserland. Al snel werd affiches zijn grote kracht: monumentaal van opzet, helder gestructureerd en gedreven door een sterke lijn en ornament. Werk als zijn lithografie Jeanne d’Arc (Sarah Bernhardt) vond zijn weg naar prestigieuze verzamelreeksen. In 1890 ontwierp hij bovendien het Larousse-beeldmerk van de zaaier die paardenbloemzaad uitstrooit, een icoon dat zijn vermogen toont om poëzie en herkenbaarheid te verbinden in één beeld.
De internationale doorbraak volgde mee op de populariteit van Franse posters in de Verenigde Staten. In de jaren 1880 kreeg Grasset zijn eerste Amerikaanse opdracht; later ontwierp hij onder meer een cover voor de kersteditie van Harper’s Magazine (1892) en illustraties voor The Century Magazine (1894), waaronder The Wooly Horse en The Sun of Austerlitz. The Wooly Horse werd zó geliefd dat Louis Comfort Tiffany het motief herwerkte in glas-in-lood, en Grassets Amerikaanse werk hielp de weg te banen voor de brede omarming van Art Nouveau in de Amerikaanse beeldcultuur.
Naast maker was Grasset ook docent en theoreticus. Hij gaf les aan verschillende Parijse scholen en ateliers, waaronder de École Guérin (1890–1903), de École d’Art graphique aan de rue Madame (1903–1904), de Académie de la Grande Chaumière (1904–1913) en de École Estienne. Vanuit zijn onderwijs ontwikkelde hij een eigen methode voor ornamentale compositie en werkte hij aan een alfabet gebaseerd op dat van Nicolas Jenson (1471). Het ontwerp werd in 1897 als lettertype onder de naam Grasset gepatenteerd en later door de G. Peignot et Fils-gieterij gelanceerd; er verscheen ook een cursieve variant (1898). In 1896 publiceerde hij bovendien een verhandeling over het gebruik van planten in ontwerp, met voorbeelden die door zijn studenten waren voorbereid. Tot zijn leerlingen behoorden diverse latere ontwerpers en kunstenaars die zijn invloed verder droegen.
Grassets reputatie rust op een zeldzame combinatie van ambacht, architectonisch denken en grafische helderheid. Zijn lijn is strak maar sensueel, zijn ornament is rijk maar gedisciplineerd, en zijn beeldtaal verenigt historische inspiratie met modern ritme. Daarmee werd hij een sleutelfiguur in de overgang naar een nieuwe, internationale vormgevingstaal: de Art Nouveau.
![“Tentation” [temptation], lithograph by Eugène Grasset](https://media-3.gallerease.com/images/b891f1b8-508a-4829-a559-a56b7f765ca7/350x350/tentation-temptation-lithograph.jpg)
