Gerrit van der Veen werd geboren op 26 november 1902 in Amsterdam. Hij groeide uit tot een begaafd beeldhouwer, tekenaar en uiteindelijk een van de meest bewonderde verzetsstrijders van Nederland. Zijn kunstenaarschap stond aan het begin van zijn loopbaan centraal: hij studeerde aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, waar hij zich ontwikkelde onder invloed van docenten als Jan Bronner en van stijlen die varieerden van de Amsterdamse School tot het werk van Franse beeldhouwers zoals Aristide Maillol.
Zijn oeuvre omvatte portretten, grafmonumenten en monumentale beelden, vaak gekenmerkt door krachtige, ingetogen vormen die een diep menselijk gevoel uitdrukken. Bekend is onder andere zijn beeld van dichter Willem Kloos, dat sinds 1939 in het Oosterpark in Amsterdam staat. Van der Veen zag kunst als iets dat dienstbaar moest zijn aan de samenleving. Hij sloot zich aan bij kunstenaarsverenigingen zoals Arti et Amicitiae en nam actief deel aan het culturele leven.
Met de opkomst van het nationaalsocialisme en de Duitse bezetting van Nederland werd Van der Veen geconfronteerd met een existentiële keuze. In 1941 weigerde hij, principieel, de loyaliteitsverklaring aan de bezetter te ondertekenen, wat leidde tot zijn uitsluiting uit officiële kunstenaarskringen. Maar deze daad was pas het begin van zijn verzet. Hij raakte betrokken bij de organisatie van ondergrondse netwerken van kunstenaars, die zich onder andere toelegden op het vervalsen van persoonsbewijzen en distributiekaarten voor Joden en onderduikers.
Samen met onder anderen Willem Arondeus speelde Van der Veen een sleutelrol in de voorbereiding van een van de meest gedurfde verzetsdaden van de oorlog: de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister op 27 maart 1943. Het doel van deze actie was het vernietigen van archieven die door de bezetter gebruikt werden om Joden op te sporen en te deporteren. Hoewel een deel van de documenten gespaard bleef, was de symbolische betekenis van de aanslag enorm. Het was een daad van openlijk verzet en morele helderheid in een tijd van terreur en vervolging.
Op 12 mei 1944 werd Gerrit van der Veen gearresteerd. Hij werd gevangengezet en op 10 juni van datzelfde jaar, samen met andere verzetsstrijders zoals Johannes Post, geëxecuteerd in de duinen bij Overveen. Zijn lichaam werd begraven op de Eerebegraafplaats Bloemendaal, waar vele verzetshelden rusten.
Na de oorlog werd Van der Veen erkend als een van de belangrijkste figuren van het Nederlandse verzet. Hij ontving postuum het Verzetskruis, het Mobilisatie-Oorlogskruis en het Ereteken voor Verdienste. In 2002 werd hij door Yad Vashem erkend als Rechtvaardige onder de Volkeren, een eretitel voor niet-Joden die Joden hebben gered tijdens de Holocaust.
Zijn naam leeft voort in de Gerrit van der Veenstraat in Amsterdam en in instellingen die zijn idealen van moed, creativiteit en menselijke waardigheid willen blijven uitdragen. Gerrit van der Veen was niet alleen een begenadigd kunstenaar, maar ook een moreel baken — iemand die zijn talent en leven in dienst stelde van het verzet tegen onrecht.
